«Шыңғыс бөктеріндегі толғаныс»

Абай Семейден шығып, туған еліне бет алғанда, оның жанында сенімді серігі әрі атқосшысы Жұмабай болды. Олар үш күн, үш түн бойы тоқтаусыз жүріп, Шыңғыстаудың биік жоталарына ілікті. Абайдың астындағы бес жасар күрең бестісі асу бермес өрге шыққанда, алдынан көз ұшында мұнартқан Жидебай мен Бөрілі алқаптары ашылды. Бұл өңір — Тобықты руының, оның ішінде Ырғызбай атасының ежелгі қонысы еді.

Жол бойында олар Қарауыл өзенінің бойында отырған Сүйіндік ауылына аялдады. Сүйіндік — Құнанбаймен жақын туыс әрі сыйлас адам. Абайды бұл ауылда үлкен құрметпен қарсы алды. Үй иесінің қызы Тоғжан Абайдың алдына ас әкелгенде, жас жігіт оның сұлулығына таңғалып, жүрегі алғаш рет өзгеше соқты. Тоғжанның үстіндегі кәмшат бөрігі мен білегіндегі он екі күміс шығыршықты білезігі сыңғырлап, үй ішін ерекше күйге бөлегендей болды. Абай сол сәтте өзінің он бес жаста екенін, ал алдындағы арудың нағыз дала еркесі екенін сезінді.

Келесі күні Абай әкесі Құнанбайдың ордасына жетті. Үлкен киіз үйдің төрінде 7-8 би мен атқамінерлер жиналып, Бөкенші мен Борсақ рулары арасындағы жер дауын талқылап жатыр екен. Әкесінің қатал үні мен Майбасар, Жұмағай сияқты жандайшаптардың сөзі Абайдың көңіліне ауыр тиді. Ол медреседе оқыған Ахмет Риза хазіреттің сабақтарын, Навои мен Низамидің гуманистік жырларын еске түсіріп, дала заңының қаталдығына алғаш рет іштей қарсылық білдірді.

Кеш батқанда Абай оңаша шығып, жұлдызды аспанға қарап ұзақ тұрды. Ол енді шәкірт емес, Тобықтының болашақ басшысы немесе ақыны ретінде өз жолын таңдауы тиіс еді. Оның құлағында әжесі Зеренің мейірімді даусы мен анасы Ұлжанның ақылды сөздері жаңғырып тұрды. Бұл сапар Абайдың өміріндегі ең үлкен екі әлемнің — білім мен биліктің, махаббат пен қаталдықтың тоғысқан жері болды.