«Абай жолы» романынан үзінді: «Білім мен Дала»

Арада бірнеше жыл өтті. Абай енді бұрынғы бала емес, жігіт болып ержетті. Оның көкірегіндегі білімге деген құштарлық сәт сайын арта түсті. Ол тек әкесінің қасында жүріп, ел билеу ісін ғана емес, сонымен бірге айналасындағы дана қарттардың, халық ақындарының сөзін тыңдауды әдетке айналдырды. Жаздың шуақты күндерінде Абай ауыл сыртындағы биік төбенің басына шығып, қолындағы кітабына үңілетін. Ол қаладан алдырған орыс классиктері мен Шығыстың ежелгі жырларын қатар оқып, екі әлемнің мәдениетін тоғыстырғысы келді.

Бірде ауылға алыс өлкеден атақты бір ертегіші қария келді. Оның есімі — Барлас еді. Ол халықтың көне тарихын, батырлар жырын және аңыз-әпсаналарды өте шебер баяндайтын. Абай Барлас қарияның қасынан бір елі қалмай, оның әрбір сөзін жадына тоқып алды. Қарияның айтқан «Еділ-Жайық», «Ер Тарғын» жырлары Абайдың қиялын алысқа самғатты. Ол бұл жырлардың ішінде халықтың мұңы мен арманы, ерлігі мен қасіреті жатқанын түсінді.

Абайдың бұл әрекетіне кейбір ауыл адамдары таңырқап қарайтын. «Құнанбайдың баласы неге кітаптан бас алмайды? Неге жастармен бірге ойын-сауыққа бармайды?» — деп күңкілдесетін. Бірақ Абай үшін ең үлкен қуаныш — жаңа білім алу еді. Ол өзінің алғашқы өлеңдерін де осы кезде жаза бастады. Бірақ ол кезде әлі өз атымен емес, досы Көкпайдың атынан жариялап жүрді. Себебі ол кезде «ақындық» — үлкен жауапкершілік әрі нәзік өнер еді.

Зере әжесі немересінің осы бір ерекше қасиетін сезетін. Ол Абайға қарап: «Балам, сенің жолың — өзге жол. Сен тек сөз қуған адам емес, сөздің қадірін білетін дана болсаң екен», — деп тілейтін. Абай әжесінің бұл сөзін өмірлік ұстанымына айналдырды. Ол даланың кеңдігі мен кітаптың тереңдігін бойына сіңіре отырып, қазақ әдебиетінің жаңа көкжиегіне қарай бет алды. Осылайша, Абайдың бойындағы ақындық қуат пен қайраткерлік рух күн санап шыңдала берді.